پیام خطا

  • Notice: Undefined offset: 8 in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۷ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).
  • Notice: Trying to get property of non-object in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۷ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).
  • Notice: Undefined offset: 8 in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۸ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).
  • Notice: Trying to get property of non-object in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۸ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).
  • Notice: Undefined offset: 8 in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۹ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).
  • Notice: Trying to get property of non-object in user_node_load()‎ (line ۳۶۹۹ of ‎/home/revayat/public_html/modules/user/user.module).

داستانی لبریز از حركت

نگاهی به نمایش "زال و رودابه" به كارگردانی "نادر رجب پور"

داستانی لبریز از حركت

رضا آشفته:نمایش زال و رودابه یك اثر موزیكال محسوب می شود. نمایشی كه در آن حركت چیره بر كلام است تا از طریق آن بتوان یك داستان را با حس و حال تصویری ارائه كرد. بنابراین اگر هم كلام به كارگرفته می شود، بیشتر نقش مكمل را دارد چون در هر صورت ارائه تصاویر ملاك است. یعنی از طریق آنها، همه عناصر نمایشی در صحنه آشكار می شود. البته در برخی از آثار موزیكال، كلام موزون و آهنگین جای دیالوگها را پر می كند. در نمایش زال و رودابه، نقالی پا به صجنه می گذاشت، درباره شخصیت ها و اتفاقات سخن می گفت كه چشمه كلامش شاهنامه فردوسی بود. این راوی عزت الله مهرآوران بود كه خود نیز كلام را نوشته بود. او بر اساس طرحی از حسین... متن نمایشی را تنظیم كرده بود. البته در متن زال و رودابه وابستگی به شاهنامه بسیار شدید است تا همه چیز در همان لفافه موزون بودن پیش آورده شود. به عبارتی به نظم شاهنامه وفاداری نشان داده می شود. شناخت مهرآوران از شاهنامه را در كارهای قبلی اش هم دیده بودیم، این بار هم این شناخت باعث شده بود كه به بیراهه نرود و خیلی موجز بر حضور موثر كلام در صحنه تاكید داشته باشد.

بررسی داستان زال و رودابهزال یك نقص ناخواسته دارد كه سرنوشت او را تغیر می دهد. او كودكی است با موهای سپید كه از سوی خانواده اش طرد می شود تا در كوه و زیر نظر سیمرغ، بزرگ و تربیت می شود. او از این ظاهر بد به سوی باطنی نیكو پا پیش می گذارد تا بتواند بر بودنش در كنار دیگران اصرار ورزد. خانواده در جوانی، زال نیكو سیرت را دوباره می پذیرد و او موفق به ازدواج با رودابه دختر مهراب تورانی می شود. در اینجا نژاد تورانی پست تر ازنژاد ایرانی تلقی می شود اما ضرورتی در این ازدواج هست چون ماحصل این پیوند فرزندی نیكو خواهد بود چنانچه از زال و رودابه رستم پهلوان چشم به جهان می گشاید. این پیوند به سختی صورت می گیرد و چند دلیل سد راه زال و رودابه می شود. اول آن كه تورانیان با ایرانیان دشمنی و اختلاف شدید دارند. از سوی دیگر مهراب پدر رودابه تبار ضحاكی و تازی دارد و در نظر آنان باید دختر را در نوزادی سر برید. اما مهراب او را نگهداشته تا امروز كه بر كیمیا بودنش اعتراف كند. در این راه سیندخت مادر رودابه بین مهراب و سام ( پدر زال ) واسطه می شود تا صلحی برقرار شود و بتواند دخترش را به همسری زال درآورد. زال بر ظاهر بد این رابطه غلبه می كند و از شكافتن آن نیك بودن را متجلی می گرداند. این رسالت حماسی زال است.

چرایی یك نمایشداستان زال و رودابه با توجه به محتوای حماسی، عرفانی و تغزلی اش این امكان را در اختیار رجب پور گذاشته است تا حركات متنوعی را تصویر كند. حركاتی كه در هر لحظه بخشی از سرنوشت و شخصیت زال را تداعیگر خواهد شد. بنابراین انتخاب این داستان از شاهنامه كار گروه را آسان تر كرده است كه چندان به دنبال موزون شدن حركات نباشند كه خود فضا و شخصیت ها و اتفاقات این پتانسیل را در خود نهفته داشته اند. رجب زاده هم بر آن بوده تا از این امكان حداكثر برداشت خود را بروز دهد. گروه رقصندگان مدام در صحنه حضور داشتند و در پیوند با موسیقی و تصاویر ویدئو، تصاویر دراماتیكی را در آنجا متجلی می ساختند. گاهی رنگ لباس و پارچه ها نیز در این حركت نگاری خوش می درخشیدند تا مخاطب با نگاه ایمن از دلفریبی های كاذب، معنای لازم را جذب كند. یعنی تظاهری در طراحی حركات وجود نداشت بلكه این حركات هدف مندانه به دنبال ترغیب ذهنی مخاطب بودند تا القاگر مفاهیم باشند. مفاهیمی كه در برگیرنده سیرت نیك زال است. یعنی همه چیز در رابطه با خود زال مدنظر قرار می گرفت. بنابراین پیوندی بصری و مفهومی برقرار می شد كه آنچه باید در صحنه و در لحظه متجلی شود.

حركت نگاریاین حركت نگاری كاملا مدرن می نماید و در اینجا ابزاری مانند ویدئو نیز نقش اساسی را بازی می كنند. رجب پور یك موقعیت حماسی را كه به تاریخ باستان مرتبط می شود، در زمان امروز اجرا می كند. او به جای در آمیختن فضا به موسیقی های كهن یا بهره مندی از آوا نگاری كه حس و حال گذشته را بیشتر ایجاد كند، از موسیقی امروزی استفاده می كند. گاهی تحت تاثیر موسیقی زورخانه ای قرار می گیرد. با آن كه این موسیقی قدیمی و تاریخ دار می نماید اما در اینجا چون موسیقی امروزی نقش بازی می كند. گاهی موسیقی عربی یا بندری نیز در ریتمیك شدن فضا و شكستن ضرباهنگ معمول وارد بازی می شود. حتا جایی می ماند برای موسیقی های غربی كه كاملا فضا را بشكند. حركات هم در همسویی با همین تنوع موسیقی طراحی و اجرا شده است.اما آنچه نقص می نماید، ناهماهنگی جزیی و لغزش های حركتی در بین رقصندگان است. آن هم علتش مشخص است چون این رقصندگان هرازگاهی و نه پیوسته در صحنه حضور می یابند. همین بی برنامگی و ناپیوستگی تمرین های بدنی كه در گروه هماهنگی لازم را موجب می شود، در ارائه تمامی آثار موزیكال و دارای حركات موزون با اشكالات عدیده همراه است. هنوز بین حركت پا و دست و چرخش ها لغزش و شتابزدگی دیده می شود. این گروهها باید در تمام طول سال و به طور پیوسته با هم در تماس باشند كه با تمرین های ادامه دار ضمن برقراری بدن های فعال و منعطف در هماهنگی های گروهی نیز برخوردار از فنون لازم شوند. یك گروه یك ماه فرصت تمرین و یكماه اجرا دارد، بعد معلوم نیست كه تا چند ماه دیگر از آنان برای یك اجرای دیگر دعوت شود. فاصله های زمانی مانع از تحقق زیبایی حركتی می شود ولو در این بین دو سه نفری هم سنگ تمام گذاشته باشند.