​روباه حریص گرفتار می شود

نگاهی به نمایش «ولپن»

​روباه حریص گرفتار می شود

ولپن به معنای روباه مکار است. نمایشنامه «ولپن» به عنوان طنزی تند از حرص، طمع و هوس انسانی از اثرهای بزرگ جانسون به شما می آید و با گذشت ۴۰۰ سال از نوشتن آن، هنوز مخاطبان خودش را داراست. ‌

نمایشنامه «ولپن» این روزها در تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه رفته است. وقتی با عنوان «ولپن» مواجه می شویم در واقع با دو ورژن از این نمایشنامه مواجه هستیم. در واقع «ولپن» مهدی کوشکی تغییراتی نسبت به ولپن بن جانسون داشته است اما می توان گفت که درونمایه هر دو اثر یکسان است. در واقع کارگردان نمایش همچنان درونمایه و تم اثر نویسنده را در اثرنمایشی خود حفظ کرده است.

ولپن به معنای روباه مکار است. نمایشنامه «ولپن» به عنوان طنزی تند از حرص، طمع و هوس انسانی از اثرهای بزرگ جانسون به شما می آید و با گذشت ۴۰۰ سال از نوشتن آن، هنوز مخاطبان خودش را داراست. ‌ جانسون، شکوه و قدرت سیستم حقوقی و ریاکاری و تزویر وکلای ثروتمندی که به خاطر پول هر کاری می کنند و دفاع از هر پرونده ای را می پذیرند را به خوبی به نمایش می گذارد.

می توان گفت که «ولپن» بن جانسون اثری است که به سمت «کمدی-تراژدی» تمایل بیشتری دارد. این گونه ادبی از آنجایی برازنده «ولپن» است که پایان نمایش، پایانی خوش برای شخصیت اصلی نمایش ندارد. در واقع ولپن، موسکا،ولتور، کورباکیو و کوروینو که همگان کرکسانی هستند که در پی رسیدن به ثروت ولپن هستند همگی سرنوشتی ناخوشایند دارند. ولپن به عنوان شخصیت محوری نمایشنامه فرد دغلکار، طماع و حیله گری است که خود را به مردن می زند تا سه سال افراد ثروتمند و طماع را تشویق به آوردن هدایا و نذورات کند که بعد از مرگ ولپن در لیست میراث داران او قرار بگیرند. ولپن نقشه هایش را با همکاری موسکا پیش می برد اما در میانه راه موسکا به ولپن نارو می زند و ثروت او را تصاحب می کند. به ناچار ولپن خود را به دادگاه معرفی می کند و گناه خود و دیگران بر دادگاه آشکار می شود. ولپن ثروت خود را از دست می دهد و دیگران نیز به تناسب مورد مجازات قرار می گیرند.

ولپنی که در ایرانشهر به روی صحنه رفت تلفیقی از انواع کمدی است که در این بین عمدتا تمایل بیشتر به سمت کمدی فارس دارد. برای درک بهتر تعاریفی از انواع کمدی را با هم مرور می کنیم.

کمدی فارس :  شکلی از کمدی است که در آن شخصیت های اغراق شده در موقعیت های اغراق آمیز قرار می گیرند و خنده می آفرینند. در کمدی فارس شخصیت ها با کارهای اغراق آمیز خود موقعیت دراماتیکی پدید می آورند و در تماشاگر ، واکنش ایجاد می کنند. فارس  اثری است که خواننده یا بیننده را از صمیم دل به خنده وا می‌دارد و از این رو به آن کمدی سبک گفته‌اند. در فارس قهرمان را یا خیلی بزرگ می‌کنند و یا خیلی کوچک و او را در موقعیت‌های خنده داری قرار می‌دهند . مولیر آثاری به این شیوه دارد. فارس گاهی به عنوان یک داستان فرعی در انواع دیگر کمدی دیده می‌شود .

کمدی طنز: در این نوع کمدی، کسانی که قوانین اخلاقی و اجتماعی را مراعات نمی‌کنند مورد تمسخر واقع می شوند و نویسنده از بی‌نظمی‌های اجتماعی انتقاد می‌کند و دغلکارانی که قهرمان کمدی هستند، معمولاً سرنوشت خوبی ندارند .

کمدی رفتار: این اصطلاح بر مبنای آثار شکسپیر از قبیل کمدی هیاهوی بسیار برای هیچ وضع شده است . در پاره‌ای از این نوع کمدی‌ها از اعمال زشت بزرگ زادگان و توطئه‌های طبقات اشراف سخن رفته است . تاثیر شادی بخش  آن در گرو مکالمات خنده داری است که ما بین شخصیت‌های احمق ردو بدل می‌شود . در این گونه کمدی، قراردادها و رسوم اجتماعی مورد بررسی قرارمی‌گیرد.یکی از مسائل مثلاً نزاع‌های عشقی است. موضوع دیگر، رفتار شوهران حسود نسبت به همسران خود است . نمونهٔ این گونه کمدی "اهمیت ارنست بودن" اثراسکار وایلد است .جورج برنارد شاو و ویلیام سامرست موآم هم به این شیوه آثاری آفریدند . کمدی شخصیت : که در آن ویژگی های اخلاقی و یا رفتاری قهرمان که خلاف عرف جامعه است و یا به شیوه‌ای اغراق آمیز بزرگنمایی شده مورد توجه ونقد قرار میگیرد از نمونه‌های درخشان این نوع کمدی میتوان خسیس مولیر را با محوریت شخصیتی بسیار مال پرست به نام هارپاگون اشاره کرد. کمدی موقعیت : کمدی حاصل از گرفتار آمدن قهرمان در شرایط ناطلبیده و گاهی متضاد با موقعیتش را گویند.

واضح است که «ولپن» ترکیبی از انواع کمدی است که از آنها نام بردیم. «ولپن» کمدی شخصیت است زیرا در این اثر ویژگی های اخلاقی و رفتاری قهرمان که در اینجا ولپن است مورد نقد قرار می گیرد. «ولپن» کمدی رفتار است زیرا در این اثر حرص و طمع بزرگ زادگان و توطئه های انها برای تصاحب ثروت ولپن مورد توجه قرار می گیرد. «ولپن» کمدی طنز است زیرا در این اثر قوانین اخلاقی و اجتماعی رعایت نمی شود. کورباکیو سلسیا را برای ولپن می فرستد و کوروینو برای خوشایند ولپن پسرش را از ارث محروم می کند. ولپن نیز سرنوشت ناخوشایندی می یابد همانند قهرمانان دغلکار این نوع نمایشنامه ها. همچنین کمدی موقعیت که در این نمایشنامه موسکا جای ولپن را می گیرد و کم کم در استانه تصاحب ثروت او قرار می گیرد. ولی مهم تر از همه اینها «ولپن» کمدی فارس است.

فارس  اثری است که خواننده یا بیننده را از صمیم دل به خنده وا می‌دارد و از این رو به آن کمدی سبک گفته‌اند. ولپن نیز تماشاگر را از ته دل به خنده می اندازد یکی از ترفندهای کمدی فارس عوض شدن جای زن ها و مردهاست. بطریکه مرد و یا زن را در نمایش با یکدیگر اشتباه می گیرند. در کمدی فارس نوعی خنده و شوخی های جنسی وجود دارد و در ولپن این نوع از شوخی ها دیده می شود. در کمدی فارس موقعیت های دراماتیکی ایجاد می شود که تماشاگر را به واکنش وا می دارد.

در کارگردانی ولپن نوعی نوآوری دیده می شود که یک اثر کلاسیک را به سادگی به یک اثر مدرن تبدیل می کند. در این نمایش کارگردان از یک لته چوبی به مانند یک دیوار بزرگ و سبک و قابل جابجایی استفاده کرده است که شخصیت ها از پشت آن و با حرکت دیوار نمایان یا پنهان می شوند. این لته یا دیوار همانند «وایپ» در سینما عمل می کند که با حرکت افقی به چپ و راست صحنه عوض می شود. همین ترفند در کارگردانی سبب ایجاد ریتم تند و شتاب دهنده در نمایش شده است. لته به عنوان یک قرارداد عمل می کند که سایر عناصر نمایش مانند نور را به حاشیه می راند. این شیوه اجرا اجزایی از تئاتر بی چیز است که کارگردان این اصول را در کارگردانی خود بکار بسته است.